به نام حضرت دوست که هرچه داریم زلطف اوستشبهه: موضوع "برتری بنی اسرائیل" بر جهانیان در قرآنيَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُواْ نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ ( سوره مبارکه بقره آیات 47 و 122 )اى بنىاسرائيل ياد آريد نعمت مرا كه به شما دادم و آنکه شما را بر جهانيان فضیلت دادم پاسخ : بطور خلاصه کلمه ( برتری ) ترجمه مناسبی برای کلمه ( فضیلت ) نیست.چنانچه میدانیم کلمه ( برتری ) تداعیگر مفاهیمی مانند سرتر بودن- بالا تر بودن - سروری - استیلا - احاطه و نظایر اینهاست...حال آنکه کلمه فضل به معنای فزونی یا ویژگی است ...برابر آیاتی از قرآن کریم خداوند به بنی اسرائیل ( نوعی ویژگی خاص ) یا نوعی از ( دارایی ) عطا فرموده است . که به سایر عالمیان آن نوع ویژگی خاص ( یا دارایی ) را عطا نفرموده است ...نکته مهم اینکه داشتن هر نوع ویژگی یا ( ویژگی خاص ) مطلقا به مفهوم داشتن هر نوع برتری یا ( امتیاز خاص ) نیست . لذا هیچگونه احترامات خاص یا حقوق خاص را نیز ایجاب نخواهد کرد .اما اینکه آن ویژگی کدامست ؟ با توجه به آیات فوق و نیز آیات 20 و 21 سوره مبارکه مائده بنظر میرسد این ویژگی ناشی از نعمتی منحصر به فرد است که خداوند به آنها ارزانی داشته بوده است .((وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ اذْكُرُواْ نِعْمَةَ اللّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنبِيَاء وَجَعَلَكُم مُّلُوكًا وَآتَاكُم مَّا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِّن الْعَالَمِينَ))و هنگامى كه موسى به قوم خود گفت اى قوم من نعمت خدا را بر شما به ياد آريد هنگامى كه در شما پيمبرانى قرار داد و شما را ملوک گردانيد و به شما آنچه را که به كسى از جهانيان نداد ارزانى داشت(( يَا قَوْمِ ادْخُلُوا الأَرْضَ المُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللّهُ لَكُمْ وَلاَ تَرْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِكُمْ فَتَنقَلِبُوا خَاسِرِينَ ))ای قوم من به سرزمين مقدسى كه خدا براى شما نوشت در آئيد وبر پشتهاى خود برنگرديد تا زيانكاران بازگرديدنکته : بدیهیست هر گونه فضیلت به دست خداوند خالق قادر متعال بوده و آنرا به هر کس که خود بخواهد اعطا میکند لذا هر گونه رشک یا چون و چرای بندگان کاری ناصواب خواهد بود ....أَنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاء وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ ( سوره مبارکه حدید آیه 29 )...فضل در دست خداست به هر كس بخواهد آن را میدهد، و خدا داراى فضل بسيار است.وَلاَ تَتَمَنَّوْاْ مَا فَضَّلَ اللّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ .... ( سوره نساء آیه 32 )و آنچه را خداوند به آن، بعضى از شما را بر بعضى ديگر فضیلت داده آرزو مكنيد ...بِئْسَمَا اشْتَرَوْاْ بِهِ أَنفُسَهُمْ أَن يَكْفُرُواْ بِمَا أنَزَلَ اللّهُ بَغْياً أَن يُنَزِّلُ اللّهُ مِن فَضْلِهِ عَلَى مَن يَشَاء مِنْ عِبَادِهِ فَبَآؤُواْ بِغَضَبٍ عَلَى غَضَبٍ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ مُّهِينٌ ( سوره مبارکه بقره آیه 90 )خود را به چه بد بهايى فروختند كه به آنچه خدا نازل كرده بود از سر رشك کافر شدند، كه چرا خداوند از فضل خويش بر هر كس از بندگانش كه بخواهد فرو مىفرستد ؟ پس به خشمى بر خشم ديگر گرفتار آمدند. و براى كافران عذابى خفتآور است.تفاسیر آیه ی 47 سوره ی بقرهتفسير نور جلد1ص 108[47] به همين سبب خدا بنى اسراييل را به ياد اين روز هراسانگيز و به هدايتى كه نصيب ايشان كرده است مىاندازد، كه مىبايستى بنا بر آن برتر از همه مردمان ديگر بوده باشند، مىگويد:((يا بَنِي إِسْرائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَ أَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعالَمِينَ)) اى پسران اسراييل، نعمتى را به ياد آوريد كه بر شما ارزانى داشتم و اين را كه شما را بر جهانيان برترى دادم.اين آيه، از فرزندان و نسل حضرت يعقوب مىخواهد كه براى معرفت بيشتر خداوند و زنده شدن روح شكرگزارى و دلگرم شدن به نعمتهاى الهى، از آن موهبتها و نعمتها ياد كنند. البتّه برترى و فضيلت بنى اسرائيل، نسبت به مردم زمان خودشان بود. زيرا قرآن درباره مسلمانان مىفرمايد: «كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ»شما بهترين امّتها هستيد.همچنين ممكن است مراد از برترى، پيروزى حضرت موسى و قوم بنى اسرائيل بر فرعونيان باشد، نه برترى اخلاقى و اعتقادى. زيرا قرآن بارها از بهانهجويىهاى بىمورد و بىاعتقادى آنها انتقاد مىكند.پيامها:-نعمت و فضيلت بدست خداوند است. «نِعْمَتِيَ»، «أَنْعَمْتُ»، «فضلت»- نجات از سلطهى طاغوت، از بزرگترين نعمتهاى الهى است. «نِعْمَتِيَ»، «فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعالَمِينَ»تفسير هدايت ج 1ص 150[47] به همين سبب خدا بنى اسراييل را به ياد اين روز هراسانگيز و به هدايتى كه نصيب ايشان كرده است مىاندازد، كه مىبايستى بنا بر آن برتر از همه مردمان ديگر بوده باشند، مىگويد:((يا بَنِي إِسْرائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَ أَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعالَمِينَ))- اى پسران اسراييل، نعمتى را به ياد آوريد كه بر شما ارزانى داشتم و اين را كه شما را بر جهانيان برترى دادم.
كوثر ج 1ص 166 و167(( يا بَنِي إِسْرائِيلَ اذْكُرُوا ...)) آیات 47يك بار ديگر نعمتهايى را كه خدا در اختيار بنى اسرائيل قرار داده به آنها تذكر مىدهد و از آنها مىخواهد كه نعمتهاى الهى را به خاطر بياورند. بعد از اين تذكر و بيان كلى كه در آيات قبل هم ذكر شده بود، مطلب مهمى را خطاب به بنى اسرائيل بيان مىكند و آن اينكه من شما را بر جهانيان برترى دادم.برترى قوم بنى اسرائيل بر جهانيان افتخار بزرگى براى آنان محسوب مىشود بدينگونه خداوند با يك روانشناسى خاصى نخست به آنها شخصيت مىدهد و حس غرور آنها را تحريك مىكند تا براى شنيدن مطالب بعدى و پذيرش آن آمادگى پيدا كنند.بايد تمام معلمان و واعظان و متصديان امور تربيتى از اين شيوه جالب قرآنى استفاده كنند و در تربيت افراد، ابتدا به آنها شخصيت بدهند و نكات مثبت آنها را بگويند و آنگاه مطالب خود را القا كنند با رعايت اين نكته مهم روانى، نتايج مهمى به دست مىآيد و شخص در تربيت افراد و تأثير گذارى در روحيه آنان موفقتر مىشود.اينكه قرآن قوم بنى اسرائيل را برتر از جهانيان مىشمارد، منظور جهانيان عصر خود آنهاست يعنى آنها در زمان حضرت موسى بر تمام ملتهاى معاصر خود برترى و فضيلت داشتند بنابراين، لازمه اين سخن برترى قوم بنى اسرائيل بر امت اسلام نيست و بدون شك امت محمد (ص) از قوم بنى اسرائيل با فضيلتتر و برتر هستند به گواهى اين آيه:كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ (آل عمران/ 110) شما بهترين امتى هستيد كه براى مردم پديد آمدهايد.ممكن است برترى بنى اسرائيل بر تمام جهانيان و حتى امت محمد (ص) درست باشد منتهى نه بطور مطلق و در همه ابعاد بلكه در امورى مانند كثرت انبياء از بنى اسرائيل، نزول «منّ و سلوى» براى آنها كه خواهد آمد و گذشتن از دريا و غرق فرعون در آن و چيزهايى از اين قبيل كه در امت اسلام اتفاق نيفتاده است و اتفاقاً پس از آيه مورد بحث كه در آن به برترى بنى اسرائيل تصريح شده، بسيارى از كرامتهاى منحصر به فرد آنان آمده است.ضمناً بگوييم كه جمله «فضلتكم على العالمين» درباره بنى اسرائيل سه بار در قرآن آمده يكى در همين آيه و دومى آيه 122 همين سوره (بقره) كه در آنجا عين همين آيه از اول تا آخر و آيه بعدى هم با تفاوت مختصرى تكرار شده و سوم در آيه 16 سوره جاثيه.به هر حال پس از بيان برترى قوم بنى اسرائيل بر جهانيان و تحريك حسّ قومى و غرور و شخصيت و كرامت آنها، زمينه براى بيان يك مطلب مهم تربيتى و اعتقادى فراهم مىشود و آن يادآورى روز قيامت است. روزى كه در آن روز، پارتى و رشوه و عوض دادن و چيزهايى از اين قبيل فايده ندارد و كارگر نيست.قوم بنى اسرائيل به خود مغرور بودند و گمان مىكردند كه خدا آنها را به جهنم نمىبرد و آنها از شفاعت پيامبران بسيارى كه دارند، برخوردار مىشوند و اگر هم به جهنم افتادند چند روزى بيش در آنجا نمىمانند و خيلى زود از جهنم خلاص مىشوند:وَ قالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً (بقره/ 80) و گفتند: آتش به ما نمىرسد مگر روزى چندتفسير سور آبادى، ج1، ص:66((يا بَنِي إِسْرائِيلَ)): اى فرزندان يعقوب. اسرائيل نام يعقوب است. او را اسرائيل خوانند، زيرا كه اسر بنده بود و ايل خدا، يعنى بنده خدا. و گفتهاند اسر بسته بود، او را اسرائيل گفتند زيرا كه او شبى در مسجد بخفت، فرشتهاى او را بر ستون بست ديگر روز او را بسته يافتند، او را بسته خدا خواندند و بنى اسرائيل را بدو بازخواندند.((اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ)): ياد كنيد نكو داشت مرا آنكه نكو داشت كردم شما را. سؤال: چون پيش از اين هم اين سخن ياد كرد، چه فايده بود در تكرار اين اذكروا نعمتى؟ جواب گوييم آنچه از پيش ياد مىكرد مراد از آن نعمت دنيا است و مراد از اين نعمت دين است.وَ أَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعالَمِينَ: و من افزونى نهادم شما را بر جهانيان. سؤال: چرا گويند كه امت محمد فاضلترين همه امّتانند بعد ما كه خداى بنى اسرائيل را گفت((وَ أَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعالَمِينَ))؟ جواب گوييم فضل دو است فضل فضلت است و فضل فضيلت، بنى اسرائيل را بر جهانيان فضل فضلت بود نه فضل فضيلت و فضل فضلت چون انزال منّ و سلوى و فلق بحر و تظليل غمام و جز از آن. امافضل فضيلت شرف اين امت است بر همه امتان. و گفتهاند معناه و انّى فضّلتكم على عالمى زمانكم زيرا كه ايشان از اين امت فاضلتر نبودند، زيرا كه خدا گفت كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ.انوار درخشان، ج1، ص: 14«يا بَنِي إِسْرائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي»كريمه خطاب توبيخى بجامعه يهود است مبنى بر امتنان بر آنان به اين كه بر اسلاف و نياكان آنها نعمتهاى بيشمارى ارزانى داشته كه سبب فضيلت آنان بوده و يگانه جامعه توحيد در سلسله بشر بشمار آمدهاند و آنها را از فرزندان ابراهيم و اسحاق و يعقوب و اسباط قرار داده كه از طبقات ممتازه جامعه بشر و از انبياء و رسولان و مؤسّسان توحيد در جامعه بشر بوده و نيز همه انبياء را جز معدودى از بنى اسرائيل قرار داده ولى اين نعمتها را كفران نموده و همواره در مقام عناد با آنان برآمدهاند.«اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ» بهيئت امر مبنى بر توبيخ و ضمنا ذكر نعمتها كه بر اسلاف و نياكان آنها ارزانى داشته است.«نِعْمَتِيَ» اسم مصدر و اضافه بضمير متكلّم و اطلاق آن شامل همه گونه نعمت هائى است كه در آيات كريمه پارهئى از آنها يادآورى ميشود.«أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ» خطاب بجامعه يهود است كه در زمان بعثت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و نزول قرآن كريم ميزيسته و هم چنان برآيندگان آنان كه بر آن سيرت و روش باشند و امتنان باعتبار اسلاف آنان بوده.«وَ أَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعالَمِينَ»: جمله بيان و تفسير نعمتهاى پروردگار است «فَضَّلْتُكُمْ»: بهيئت ماضى و ضمير مفعول، خطاب امتنانى بر جامعه يهود است باعتبار فضيلتهائى كه بر نياكان و اسلاف آنان ارزانى داشته است از جمله فضيلت نژادى آنانست كه از فرزندان پيشوايان توحيد مانند ابراهيم و اسحاق و يعقوب بودهاند و از جمله نعمتهائى كه بوساطت موسى كليم عليه السلام بر بنى اسرائيل موهبت شده كه پارهئى از آنها در آيات كريمه ذكر شده است.«عَلَى الْعالَمِينَ»: على حرف تعديه. العالمين، جمع عالم بفتح لام شرح آن گذشته است و مورد كريمه بقرينه سياق عبارتست از سائر قبائل و طوائف جامعه بشر كه در زمان اسلاف و نياكان آنان ميزيستهاند.و از اين تقريب استفاده شد كه تكرار خطاب توبيخى بيهود در اين كريمه بلحاظ امتنان بر اسلاف و نياكان آنانست بواسطه فضيلتهائى كه بآنان موهبت شده.
+ نوشته شده در پنجشنبه نوزدهم آبان ۱۳۹۰ساعت ۱۱:۵۸ ب.ظ توسط غريب
|
|
|
